Odnawialne źródła energii i efektywność energetyczna jako obszar finansowania bankowego w partnerstwie publiczno-prywatnym
Projekt Polityki Ekologicznej Państwa przewiduje, że łączne nakłady inwestycyjne na ochronę środowiska w latach 2007-2010 sięgną 63,9 mld zł, a w perspektywie 2011-2014 wyniosą ok. 61,4 mld zł, co daje ok. 15,5-16,0 mld zł rocznie. Znaczny ciężar inwestycji ponoszony będzie przez samorządy, jako realizatorów ustawowych obowiązków sektora publicznego. Tak znaczący wzrost potrzeb inwestycyjnych pociągnie za sobą również wzrost oczekiwań inwestorów co do finansowania środkami zewnętrznymi. Podstawowymi źródłami takich środków będą dotacje Unii Europejskiej, uzupełniająca je krajowa pomoc publiczna w formie dotacji czy preferencyjnych pożyczek oraz środki komercyjne, pochodzące z banków. Ustawa z 28 lipca 2005r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz. U. Nr 169, poz. 1420). stworzyła także podstawę dla wdrożenia nowej drogi realizacji zadań publicznych.
Na ile partnerstwo publiczno-prywatne można uznać za mechanizm nowy?
Jeżeli przyjmiemy za Ustawą, że partnerstwo publiczno-prywatne (PPP) jest to „oparta na umowie współpraca podmiotu publicznego i partnera prywatnego, służąca realizacji zadania publicznego” możemy w jego ramy wpisać inwestycje realizowane chociażby poprzez umowy o wykonawstwo, gdzie zleceniodawcą jest podmiot sektora publicznego, będący właścicielem obiektu, a za projekt i budowę odpowiada partner prywatny. Podobnie jest w przypadku formuły BOT (Build-Operate-Transfer), zakładającej analogiczny podział funkcji i ryzyk, z tym, że podmiot prywatny zarządza obiektem w początkowym okresie, dokonuje rozruchu oraz prób technicznych, a następnie przekazuje go na własność zleceniodawcy.
R E K L A M A
Wymienione formy można by nazwać wstępem do PPP. Sama ustawa nakłada bowiem na partnera prywatnego obowiązek, o którego spełnieniu nie było mowy w powyższych przykładach. W art. 2 Ustawy czytamy, że „partner prywatny poniesie w całości albo w części nakłady na realizację przedsięwzięcia, lub zapewni ich poniesienie przez inne podmioty”. Z podobnymi kontraktami mieliśmy do czynienia przed ukazaniem się Ustawy, w koncepcji finansowania inwestycji przez trzecią stronę (TPF). Idea tej formuły polega na wykonaniu, sfinansowaniu i eksploatacji inwestycji na rzecz zamawiającego przez firmę-realizatora, ze środków będących w jego dyspozycji (środków własnych, kredytów, pożyczek i innych źródeł). Realizator wprowadza zatem na swój koszt odpowiednią technologię w obiektach zamawiającego w celu uzyskania oszczędności lub osiągnięcia wpływów z eksploatacji wykonanych przedsięwzięć. Ofertę finansowania zadań proekologicznych realizowanych w tej formule wprowadził w 2002r Bank Ochrony Środowiska dla inwestycji z zakresu oszczędności energii elektrycznej i ciepła, zmniejszenia zużycia wody, racjonalizacji składowania i zagospodarowania odpadów, oczyszczania ścieków i wielu innych inwestycji, których efekty finansowe zapewniają zwrot uzyskanego kredytu w okresie nie dłuższym niż 10 lat.
Klasycznym obszarem, w którym rozwinęły się przedsięwzięcia realizowane w formule TPF jest poprawa efektywności energetycznej, a w tym: modernizacja systemów ciepłowniczych, termomodernizacja, energooszczędna modernizacja oświetlenia, zakup i montaż energooszczędnego wyposażenia czy wykorzystanie odnawialnych źródeł energii. Były one realizowane przez wyspecjalizowane przedsiębiorstwa, zwane Energy Saving Company (ESCO). Podstawowym założeniem realizacji przedsięwzięć przez firmy ESCO była spłata poniesionych przez nie nakładów z przychodów wygenerowanych za sprawą redukcji kosztów zakupu energii będącej efektem inwestycji modernizacyjnej.
W podobnej konwencji realizowane są kontrakty typu DBFO (Design-Bild-Finance-Operate), gdzie obiekt jest projektowany, wykonywany, finansowany i eksploatowany przez podmiot prywatny, który tym samym przejmuje ryzyka związane z projektem, a po określonym czasie obiekt jest przekazywany do sektora publicznego, a także typu BOO (Build-Operate-Own), zakładające stałe zaangażowanie operatora, począwszy od budowy, aż do stałej obsługi obiektu.
Czym zatem będą charakteryzować się, z punktu widzenia banków, przedsięwzięcia PPP i jak bardzo zmienić się musi podejście banków przy finansowaniu tego typu zadań?
Przede wszystkim, pomimo iż inwestycja dotyczyć będzie zadań należących do kompetencji samorządu i odbywać się będzie najczęściej w obrębie nieruchomości należących do samorządu, kredyt będzie udzielany odrębnemu, prywatnemu podmiotowi, często powstałemu w celu realizacji przedsięwzięcia. Przedmiotem oceny zdolności kredytowej będzie zatem wyłącznie ocena realizowanego projektu (a nie historyczna ocena firmy). Ocena ryzyka projektu dokonywana będzie na podstawie kontraktu, jaki zawierają strony w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego. Zabezpieczenie spłaty kredytu najczęściej związane będzie bezpośrednio z projektem (cesja wpływów z umów ubezpieczenia, cesja z umów sprzedaży usług, zastaw na działach w spółce stworzonej do realizacji projektu, zabezpieczenia na powstającym majątku itd.), a obsługa zadłużenia będzie musiała zostać dostosowana do możliwości wynikających z wpływów uzyskiwanych z eksploatacji obiektu. Zatem największym wyzwaniem dla banków finansujących przedsięwzięcia PPP będzie podjęcie ryzyka związanego z tzw. „project finance” oraz zwiększenie elastyczności procedur z uwagi na indywidualny charakter przedsięwzięć i kontraktów.
Doświadczenia wskazują na znaczne trudności w pozyskiwaniu unijnych środków pomocowych na przedsięwzięcia PPP. Tym cenniejsze dla inwestorów będą montaże z tzw. „miękkim” finansowaniem ze źródeł krajowych. Takie preferencyjne finansowanie inwestycji proekologicznych, a więc również zadań z zakresu energoefektywności czy odnawialnych źródeł energii, możliwe jest z wykorzystaniem środków Narodowego i Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Banku Ochrony Środowiska, współpracującego z wymienionymi funduszami, Europejskim Funduszem Rozwoju Wsi Polskiej a także zagranicznymi instytucjami finansowymi (Europejski Bank Inwestycyjny, Bank Rozwoju Rady Europy).
Ustawa o PPP powołała nowy mechanizm. Nie w każdym przypadku będzie to mechanizm najbardziej skuteczny i efektywny (organizacyjnie, ekonomicznie, technicznie). Ważne jednak aby o nim pamiętać przystępując do planowania przedsięwzięć i wyboru najlepszej z możliwych dróg realizacji przedsięwzięć publicznych.
